Nó
đã tỉnh ngủ nhưng chưa mở mắt được. Đúng hơn là nhip rùng rình của sạp tre nơi giường ngủ của mẹ làm
nó thức. Tiếng thở hổn hển, gấp gáp, xen tiếng ư ư kìm nén làm nó nghẹt thở, lo
sợ và hồi hộp. Tiếng suỵt khẽ sau tiếng khùng khục bị bóp tắc ở cổ họng, nó
chịu không đoán được. Không gian đen đặc, bí hiểm vang lên tiếng thở dài như
quả bóng xì hơi. Mãi một lúc sau tiếng uỵch của thân người như lăn từ cái đệm bông
lau xuống sạp thì nó mở mắt, tỉnh hẳn. Tim đập thình thịch, mấy lần nuốt nước bọt
mà vẫn khát bỏng cổ; nhưng nó vẫn nằm im, không dám cựa quậy.
Láng máng nhớ, chập tối qua, nó uống rượu. Không thích, không thèm, chẳng
ai ép cả, bảo uống, thì uống, tay mình đổ vào miệng mình thôi, giờ thấy mệt, khát
nước, đầu óc còn nằng nặng, chẳng trách ai, nhưng nó hơi buồn và thấy bực thân.
Hôm qua phải cuốc bộ gần ba tiếng đồng hồ từ trên xã, nơi đang học lớp 8 về nhà
lấy gạo, cái mệt đã nằm sẵn trong bụng nó rồi. Mọi khi, sướng vì bố thằng Hặc đèo
xe máy luôn thể cho. Gạo ăn của cả bản, mấy chục nóc nhà đều nhờ ông đứng ra bán
non ngô cho bọn buôn ngoài huyện, lấy ăn trước, đến mùa mới trả.
Sướng! tuy bố nó hay cằn nhằn, lão
Hặc
(1) đứng giữa ăn dầy. Bọn buôn chỉ làm giá với ông, ông gật
thì mọi người nghe, bị bóp lòi mắt!-
Còn
hơn ăn gì mà sống. Đố ai mua chịu được cái gì ở chợ huyện? Bực vì hôm qua,
ông không chở cho nó nữa, còn nói bóng gió tò vò nuôi nhện, cứ về khắc biết. Vừa đi, vừa bực. Đi bộ, đường
cứ lê thê, dài thế.
Bữa
cơm chiều qua lạnh ngắt, nó vẫn nhớ thế. Chỏng chơ nồi cơm tẻ, nấu từ sáng, ăn
trưa còn lại. Ba mẹ con ngồi quây bếp lửa, vùi than con cá khô, nhỉnh hơn ngón
tay cái, thơm lựng mũi, nhường nhau chả ai chịu nhón. Giá như, không bị con mèo
già nhà Hặc nhẩy lên ăn vụng cả gói treo trốc bếp, thì mỗi người phải hai con
cá mới xong bữa. Mẹ nhẫn nại nhai, hệt bò ăn rơm, thi thoảng hớp ngụm nước lã,
chứ bát cơm chẳng vợi đi mấy. Chợt thấy búi tóc to vổng cao trên đầu mẹ đã thả
buông, tràn qua lưng, loà xoà xuống sàn, nhớ chuyện lúc chiều, nó liền hỏi mẹ
vì sao ông Hặc giận. Mẹ nó vẫn cúi gầm mặt, lớn lên thì biết. Người lớn lại nói
thế. Chán thật.
Câu chuyện
và bữa cơm chiều ể oải bị ngắt quãng bởi tiếng xe máy èn èn leo dốc, lao thẳng
vào trong gầm sàn. Phải chống chân xe hai lần trên nền đất bột lùng lên vì chó
bới, người đó phăm phăm bước lên, từng nấc thang ọp ẹp xiêu xiêu như chực ngã. Chú
Khụt! Chú làm thống kê kiêm phó chủ tịch hội nông dân xã xuống chơi, mang cả
chai Lavi to rượu ngô với phong bích quy. Nó nhớ rồi, đúng lúc cả nhà
cười ré lên vì chú Khụt vớ phải miếng bánh hết đát,(2) đắng khé chạy
ra đầu chan(3) nhổ phì phì, mồm kêu khiếp, thì em gái ôm đầu nó, nói
thật khẽ, ông Hặc giận mẹ vì chú Khụt. Ra vậy. Nhưng hôm nay chú không phải
chơi suông, quan trọng là đến báo cho mẹ con nó một tin cực nóng. Xã sắp duyệt
danh sách các hộ nghèo được Chính phủ cho tiền dựng nhà ở kiên cố, mà theo chú,
thì nhà nó có nguy cơ trượt. Chú thong thả gỡ quai đeo chéo ngực, nâng cái cặp
da đen ở phía mông sau vòng lên khỏi đầu, đặt trên đầu gối, mở khoá đánh soạch
và e hèm một cái rồi mới giở giấy ra, như làm việc ở trụ sở làm mấy mẹ
con thấy chú quan trọng mà thân thiết.
Nhà
nó nghèo, cả xã biết. Mấy năm trước bố từ trại Yên Hạ về, người gầy nhẳng, thi
thoảng xổ ra cơn ho thóp bụng, phải cúi gập người, trông thật tội. Có lần khạc
tẹo đờm, bố ngậm miệng, lập cập tìm tờ giấy nhè vào, lấy ngón tay di di, mặt
tái nhợt đi vì lại thấy vương cục máu đỏ tươi như hạt gạo bóp gấc. Không phải
phổi bố bệnh bẩm sinh, tại bố bị quăng quật như vò trong xe công nông lăn lộn
mấy vòng xuống vực, tưởng chết. Nhà nó nghèo lụi đi từ độ ấy. Bố làm cửu vạn(4)
theo xe bốc ngô. Bọn cai ngô quý, bảo: thằng này được; cày ngang trâu, lên xuống
xe y sóc, ăn ngủ hệt trư, cuối vụ cho ra huyện giải ngố, xem có được như con mùi,
thì phong làm thủ lĩnh. Bố ngẩn mặt, chỉ thích học lái xe. Ừ! từ từ, học theo
kiểu cầm tay, chỉ việc. Năm sau, lái sõi, bố cứ theo đường dắt trâu, lái công nông
luồn lách bản sâu, mua tận gốc. Chủ sướng, cười phe phé. Chẳng may chuyến ấy
gặp hạn; chủ chết, xe tan, bố bị tù ba năm, sau khi hai dẻ sườn bị gẫy được bó
thuốc nam liền rồi nhưng vẫn còn gồ lên như hai nửa quả ổi, khô đét. Bố nó mất
đến nay đã bốn tháng, lúc nhà không còn tiền để ra viện Lao ngoài Hát Lót nằm
điều trị tràn dịch màng phổi theo giấy hẹn.
-Đảng uỷ có nghị quyết rồi, rõ như ban
ngày; nhà nào hưởng chế độ hộ nghèo ba, bốn năm, phải thoát ra chứ; ai cũng cố
bám lấy, khư khư giữ thì thành tích xoá nghèo ở đâu? Ủy ban cùng các đoàn thể,
nói chung là hệ thống chính trị sẽ rà soát cực kỳ kỹ. Chú hạ giọng, ghé sát vào
tai mẹ, tay trưởng bản này không đưa nhà em vào danh sách đâu; làm mẹ giận sôi
lên, chửi mẹ nó chứ, đồ giở mặt!
-Ấy
ấy! Chú lại suỵt, quờ vào lòng mẹ, tìm lôi tay mẹ ra, ấn chén rượu vào. Nó cũng
có lý của nó đấy. Ngần ấy đất nương, mỗi năm thu gần tấn ngô với tạ nếp
tan. Ổn. chồng mất rồi, còn ba khẩu thôi đúng không? vậy tính ra mỗi khẩu cũng
tạm đạt trên 400 nghìn đồng một tháng rồi còn gì? Uống đi cháu! Rót cho nó lưng
cái cốc sữa chua, chú lại bảo: Hảnh(5) đi, thanh niên, biết chọc sàn(6)
rồi chứ hả? Thì nó uống, sợ gì, tuy nó
chưa hề pay ỉn(7)
Mẹ nó ngửa cổ uống cạn, gỡ cái tay chú
Khụt cứ nhăm nhe rót nữa để cúi xuống thổi bếp. Ngọn lửa cháy bùng, sáng
lung linh trên những khuôn mặt hồng lên vì rượu. Em gái nó ngồi chầu rìa ôm gối
mẹ, ngáp ngắn ngáp dài, chẩy cả nước mắt, nó điều mãi mới chịu đi ngủ song
còn ngoái cổ gửi nó cái nhìn khó hiểu, nửa như van nài, nửa lại như
dậy nó, y bà cụ non...Người ta bảo con gái khôn sớm cấm có sai, lại càng đúng
với những đứa còi. Mẹ chửa em vào một đêm hun hút gió, do bố nó cải tạo tốt nên
được suất ngủ thăm vợ tại trại giam. Đẻ em, bố vẫn nằm trại, mẹ ít sữa, nó còi đã
đành; bố về, bữa ăn cũng chẳng mấy khi có
thịt, nên người em nó cứ sắt ròn. Nhưng bù lại, khôn như mọt già, lũ trẻ láu tháu
cùng lứa, nghe nó răm rắp, vì nó làm lớp trưởng thay cô giáo nhắc nhở bọn trẻ cùng
lớp phải rửa tay trước khi ăn, và sau khi ỉa. Ấm nước trên bếp sôi rào, đẩy cái
nắp kêu lịch xịch, dàn xuống bếp xèo xèo, bụi mù lên, làm mẹ nó ho sặc, trong
khi đang đều giọng kể tội trưởng bản. Chuyện này nó nghe mãi, chán rồi nên leo
lên sạp ngủ, người còn bồng bềnh, bồng bềnh…
Hồi nó mới đẻ, thì nhà nó với nhà Hặc cùng
nghèo xơ xác như nhau; nhưng ông Hặc làm
an ninh bản, nên được huyện tin cậy xuống giao nuôi một con bò lông vàng nâu
mịn màng. Năm sau, con bò sinh ra một chú bê con cũng có bộ lông nâu óng, phổng
phao lắm. Bố mẹ nó mừng quýnh, ngày nào cũng cắt bao cỏ non mang sang gầm sàn nhà
Hặc cho mẹ con con bê. Vì theo chính sách, chỉ vài tháng nữa thôi, nhà Hặc sẽ
chuyển con bò mẹ cho nhà nó nuôi, hễ sinh bê con lại luân chuyển cho nhà
khác... Ai ngờ! Khi đầu con bê mới nhú gồ lên hai mống sừng non y như đít con
ốc nhồi và con bò mẹ đã phát quầng, động đực thì một chiều rét mướt, ông Hặc
gọi cả bản kéo nhau xuống thung Khe để lôi con bò nhà ông mới sa xuống hố về xả
thịt! Lần nào kể chuyện đó, mẹ nó cũng khóc rấm rứt, thương con bò chết oan. Có phải nó bị ngã xuống hố đâu? Khi đôi
bò quần nhau, mẹ nó sợ, dạt xuống nấp dưới bờ ao xem, lòng mừng khấp khởi, con bò
kia sắp của nhà mình rồi, lại nhất định sẽ sinh bê… thì anh em nhà lão Hặc
tròng dây rừng vào chân lôi bò ngã xuống. Lúc
ấy nó có biết gì đâu, cứ đứng ngây ra, chứ như lúc còn cho bê bú thì có mà nó xoay
hông đá cho lão Hặc vỡ dái; Con bò đực bị đứt tình, thất kinh vùng chạy, được
một quãng thì dừng, quay lại nhìn bạn tình rống lên đau đớn. -Đấy! búa bổ củi ông Hặc phang mấy phát vào
đầu nó mới nghẹo. Lúc cầm cái chậu hứng
tiết, nó còn nghển nhìn tôi, chẩy nước mắt! Vừa tủi phận mình không được
chăm con bò, không được có những con bê con xinh xắn như nhà ông Hặc…Hôm nay mẹ
còn sụt sịt, mếu máo lâu hơn, vì bố nó đâu còn sống để quát mẹ nó là đồ đàn bà
thừa nước mắt, lại được chú Khụt như thổi gió vào con bùi nhùi ủ lửa, mẹ tồng
tộc kể mọi cái xấu của ông trưởng bản. Anh em nhà họ tham lắm, xí hết phần, sẽ không
bầu cho nhà nó được nghèo nữa. Nó nghe lơ mơ, câu được, câu chăng… mình coi như
xong, rau rừng, sắn nương, nước suối chưa hết….chả mơ nhà Chính phủ cho, ừ thì
cái lều coi ao hơn chục năm nay ở, ọp lắm. Mong nhất là vẫn được như cũ để con
học. Khỏi phí, đứa nào cũng khá nhất trường… Loáng thoáng gạo cứu đói, quà
Chính phủ, con học Sơn La, Hà Nội lại về làm việc xã… ngọt như mía nướng của
chú Khụt xen những tiéng xuýt xoa như nấc lên tự đáy lòng của mẹ …Mẹ cởi lòng,
mê mải đón vầng hào quang chính sách mà chú Khụt đang chiếu rọi, cả nó nữa, cũng
thấy lâng lâng…khẽ mỉm cười rồi chìm dần vào giấc ngủ ngọt ngào. Hình như, nó
thấy mẹ dọn đệm ra gian trống phía quản, không có màn, bọn muỗi tinh khôn chỉ
nhè cắn người thơm thịt hay sao, chú Khụt cứ vỗ đèn đẹt…
Tiếng sột soạt mẹ nó ngồi vấn lại tóc,
tiếng sụt sùi nghèn nghẹn từ trong khuông màn đen nhầu nhĩ, đêm thanh vắng,
nghe sắc lạnh nhói vào tim nó.
Cái sàn nhà bằng tre lại rung lên, kêu kèn kẹt bởi đôi chân nặng chịch
của chú Khụt rờ rẫm đi về phía cửa. Nó vội nhắm nghiền mắt, tuy lúc đó đang
trừng trừng nhìn lên mái gianh, rất bực vì con thạch sùng ỵ một cục rơi
đúng mặt. Ánh đèn pin sáng xanh dưới gậm sàn, làm con chó hộc lên một tiếng
chạy chỗ, không sủa, vì nó đã quen, nhưng chó hàng xóm thì thi nhau kêu loạn xạ
khi cái xe máy của chú khèng khẹc mấy cái mới nổ giòn, trước khi bật đèn sáng
quắc khoan thai trôi ngoằn nghèo về cuối bản. Nó đưa ngón tay di di vết
phân thạch sùng còn dính trên mặt, thấy lờm lợm, bỗng nấc lên tức tưởi.
Phừng! phừng! phừng!
Tiếng
trống treo ở đầu nhà văn hoá bản vang lên một hồi dài dõng dạc. Đánh lấy lệ vậy
thôi, chứ mọi người đã tập trung đông đủ rồi, vui như hội, vì hôm nay là ngày tuyên
dương hộ thoát nghèo đã được cấp trên công nhận, đồng thời cấp sổ mới cho các
hộ tiếp tục nghèo. Trên bàn chủ toạ, ngoài bí thư chi bộ, trưởng bản còn có đại
diện xã, là ông chủ tịch mặt trận, nét mặt đăm chiêu, lộ vẻ quan trọng, thi thoảng
liếc cái hòm các tông dán giấy đỏ kín mít, đặt ngay ngắn nghiêm trang trên bục,
dưới bức tượng Bác Hồ.
Sau một hồi lâu đọc nhiều quyết định,
cuối cùng công bố kết quả được một mình nhà nó thoát nghèo, lấy thành tích cho
cả bản, đạt tỷ lệ 4,7%. Mẹ nó tru lên u ơ không thành tiếng, ôm mặt chạy ra ngoài,
giẫy đạp, cào cấu loạn xạ trước khi ngất xỉu, phải mấy người cậy răng, đổ nước
đái trẻ con vào miệng mới dần tỉnh, dìu về nhà. Nhưng giọng khàn cứ ồi ồi rền rĩ
anh ơi muốn chết, còn vất tung tờ giấy khen với một chục quyển vở ô ly gói
vuông vức làm phần thưởng ai nhận hộ cho đặt ở đầu giường.
Lúc đi, lúc chạy gằn, chập choạng nó về tới đầu
bản. Nhà văn hoá lập loè đèn com pắc chạy điện nước, lúc mờ lúc tỏ như ma chơi,
nhưng tấp nập những mâm người ngồi vòng
tròn, lố nhố người khom lưng bê chén đi chúc, hỉ hả tiếng cười nói. Nó không muốn
nhìn, không muốn nghe, nhưng lối phải đi qua, không tránh được. Rõ là tiếng ông
bí thư, gọi vui là chúa bản nói gì gì lúc cả đám lặng một tý rồi rồ lên phấn khích.
Hảo hán nớ! Khoẻ nhá! Cạn nhá! Nó chạy. Quáng đèn, xô vào lưng bà Hặc lúc gần
chân thang nhà nó. Chính bà ấy bắt chồng điện cho con trai, để thằng Hặc hốt
hoảng báo tin cho nó. Tự nhiên lúc ấy nó thấy mình đã lớn, bình tĩnh bảo, thôi
tao về, rồi quay gót bước đi dưới chiều nắng quái, dẫm lên cái bóng chính nó thập
thững đổ dài dưới dốc. Em gái, mặt mày lem nhem đang quấy cháo, thấy nó về,
đứng vội lên, oà khóc làm nó ngồi xuống ôm em thấy rưng rưng. Nhưng nó cắn chặt
môi đi về phía mẹ, trong khi được bà Hặc đỡ lưng vừa ngồi dậy, mẹ vươn cả hai
tay đón nó. Nó thấy giọt nước mắt mẹ không lăn xuống được mà đọng cạnh một bên cánh
mũi phập phồng.
- Con biết phải làm gì!
- Làm
sao mà biết được? Bà Hặc vừa tươi cười vừa long trọng gỡ gói phần của bản
liên hoan chia cho nhà nó, đủ cả rượu, thịt lợn, ếp xôi bốn mầu. Vừa khoe: Pỉnh tộp(8), tôi làm đấy! Ai
cũng làm pỉnh tộp được, nhưng ngon phải để tay gái Phiêng Ngùa. Nếu nay mẹ nó
không ngất thì làm gì đã đến tay bà Hặc làm. Hôm nay liên hoan to chào mừng thành
công thoát nghèo gì gì và vẫn giữ vững bản nghèo. Đấu đá trên xã, trên huyện ác liệt lắm mới giành được. Thôi nhá, ăn
uống tự nhiên đi, tôi phải ra với phụ nữ khát vọng(9) tiếp đại biểu,
ông Hặc bảo cô khoẻ thì cũng nên ra giao lưu. Ghé vào tai mẹ thì thầm. Nó
thấy mẹ buồn bã lắc đầu.
Chiều hôm sau, đi nương về, bà Hặc
mang một gói mỳ chính nhỏ sang cho mẹ nó. Đấy là phần an ủi cho khoản tiền vay
ngân hàng chính sách mà bố mẹ nó nhờ trưởng bản giữ hộ đã mấy năm! ( năm nào cũng
cho một gói mỳ) cùng với lời nói khéo, từ giờ trở đi, muốn mua bán gì nhà nó
phải trả tiền tươi, hoặc nợ ngô non giá bèo hơn nhà khác. Mưa xuân lắc rắc mấy
ngày, nay đã hinh hỉnh nắng, người ta kéo nhau lên nương trỉa ngô, cười nói râm
ran. Mẹ nó nẫu ruột, đứng ngồi không yên, bèn sang nhà bà Hặc, bạn thân thủa
thiếu thời.
Bố nó với bố Hặc, xưa chưa vợ là đôi
bạn thân lắm, đâu cũng có nhau. Cái lần xuôi theo nước cá vật đẻ quăng chài, đi
mãi… đã như chết lặng trước hai cô thiếu nữ đùa vui vung vẩy mái tóc dài đen
nhánh xõa ra quay tít, bị gió xoắn ngọn vào nhau, đang cười như nắc nẻ. Dòng
nước tinh nghịch lôi ghìm váy xuống, lồ lộ thân hình chắc lẳn, trắng muốt như
con cá măng trên làn nước trong xanh. Phía trên thác, nước lặng lờ. Hai thằng
vin theo cây cối la đà, mê mẩn đi như bị hút về phía dưới, lớ ngớ sẩy chân cùng
bị nước lôi sập xuống ghềnh bọt sôi ùng ục. Một lúc lâu sau, họ như hai cột nhà
gỗ nghiến ngâm đen nhẫy trồi lên dựng đứng dũng mãnh gần sát hai cô gái ở trần há
to mồm kinh ngạc. Sau đận ấy, bố nó cùng bố Hặc tay bo mấy phen với đám trai
bản Phiêng Ngùa, lỳ nên đã thắng, cưới ngay, chỉ ba ngày ở rể theo phong tục.
Nghe tiếng bà Hặc gọi, nó lững thững
sang, bụng nghĩ, chắc mẹ lại nhờ vợ chồng
bà ấy động viên nó đừng bỏ học, để thằng Hặc có chỗ hỏi bài. Thực ra nó thấy mình thường thôi, thi học sinh giỏi
huyện, chẳng được giải rút gì. Nhưng không phải! Có tiếng giằng co. Nó chạy vào.
Nhìn, bỗng hiểu, chạy quay ra. Trời ơi! Mẹ!
Nó bỗng mệt lả người, chân không buồn
bước nữa. Ngồi phệt xuống bờ ao, có nhiều cây xương cá, trơ thân cành xương xẩu,
nó ôm đầu, choáng váng. Cái kéo thợ may to nhà bà Hặc đã cắt mái tóc dầy hơn bờm
ngựa của mẹ rồi! Nó bỗng nhớ cô kỹ sư chỉ huy thi công cái nhà 2 tầng lừng lững
ở trường nó, có mái tóc ngắn ngủn, mà tình cờ nó nhìn thấy gió hất xoã, lộ ra mảng
hói ở thóp, cô thường chải lật tóc sang che đi. Cô học theo dân bản gội đầu bằng
nước lá mần trầu đun kỹ, bảo vùng này chả thấy ai tóc xấu như cô. Cô hiền hậu,
tài giỏi, nói gì các bác thợ cũng làm theo ngay, chỉ có mỗi ước mơ tóc đen dầy
mà chẳng được. Thi thoảng chặt bán cho cô gánh củi, thể nào nó cũng nhổ mấy búi
cỏ mần trầu bánh tẻ xanh mướt biếu cô. Còn mẹ, có mái tóc dài óng đẹp thế sao lại
cắt đi? Có phải tóc dài thì số khổ như mẹ thường than thở?
Lưng
bỗng nhói như bị con gì cắn, nó quay phắt lại. Không phải, chỉ là nhánh cây xương
cá đâm vào. Nó bực bội đứng lên, định tìm cái gì phang chết hết đi cho hả giận. Chả có cái gì. Tay bo chẳng
được, khẳng khiu mà cứng lắm. Ồ! mà lạ! Mưa có mấy ngày mà đã lấm tấm chồi, giờ
nhìn kỹ mới thấy. Suốt nửa mùa thu, suốt cả mùa đông, tưởng nó chết rồi. Mà kỳ
lạ nữa, chẳng ai trồng, chẳng ai để ý nó bao nhiêu tuổi. Vạ vật vậy, chăm bón gì
đâu, chỉ để làm hàng rào, khô khốc thế, sao mùa xuân lại xanh tươi ngằn ngặt? Đúng
là cây chết dở, sống dai!
Loang loáng ánh mắt cầu cứu, van nài của em gái
sắt ròn. Búi tóc to cao vổng xoã ra thành một vệt đen như mực Tầu, nằm sõng soài
trên nền gạch men trắng phau nhà Hặc! Văng
vẳng lời hứa ngọt, gieo vào lòng mẹ nó hy vọng bao la về hộ nghèo được hưởng, cùng
tiếng cười khùng khục hả hê trong đêm…rồi tiếng sụt sùi xót xa, tiếng thở dài chịu
đựng... Hình ảnh đám người tưng bừng mãn nguyện, hò hát phát rồ được cái hộ nghèo,
bản nghèo… tan dần đi hết. Vân vi đọng lại là vết phân thạch sùng tởm lợm xoáy
vào tâm thức nó đang rạng dần. Không! Xin để được nghèo như há miệng nằm chờ
sung rụng. Nhục.
Vĩ
thanh: Một ngày nắng đầu hè khó chịu, tôi đi lại lơ vơ trong công
trường xây dựng trường học 2 tầng đang hoàn thiện cầm chừng, lòng buồn rượi.
Quý này lại móm, không ghi vốn được, biết làm sao, chẳng lẽ laị đắp chiếu và
giãn thợ? Đôi chân đưa tôi đi vào các phòng nhỏ, các góc khuất. Kinh nghiệm dậy
tôi, đó là những nơi thợ làm ẩu nhất. Bỗng tôi sững người. Ở dưới gậm cầu thang,
lổn nhổn gạch vỡ, đá cuội, thò ra nửa dưới một người nhỏ thó, đen đúa đang nằm
ngửa trát hộc tam diện, như không hề biết đến xung quanh. Lúc thò cái bay siêu
vữa ở khay hồ đặt cạnh người, chắc là nhác thấy bóng sáng từ bộ quần áo trắng
lốp tôi diện từ huyện vào luôn đây, hoặc mùi thuốc lá Sapa khen khét đánh thức
khứu giác chăng nên cậu ta luống cuống ngồi dậy, đầu va vào bản thang bê tông
đánh cộp, lại vội nằm xuống, đùn người trở ra. Cái quần đùi rộng thùng thình
cồn lên, thò lò hòn đỏ nhõn. Lắp bắp. Cháu …cháu xin bác!
Đầu giờ chiều, tôi gọi cô kỹ sư quản
lý công trường lên quạt về chuyện sử dụng lao động dưới tuổi cho phép, giữa lúc
công nhân ruột của công ty phải thay nhau nghỉ không lương, tìm đủ mánh mung người
xin ốm, kẻ nạo hút thai, hưởng bảo hiểm thất nghiệp. Dân kỹ thuật, em không biết phong tục tằng cẩu(10), cái búi tóc
to, cao ngổng kiêu hãnh của người phụ nữ Thái có chồng, thiêng liêng mức nào? nhưng
tiếc thương món tóc dài đen nhánh, bóng mượt, bỏ gọn gàng vào cái túi ny lông bèo
nhèo dúm dó, thoang thoảng thơm mùi cỏ mần trầu, được thằng bé lôi từ trong cặp
sách ra. Cô ơi! mua hộ cháu! Em tái mặt. Tóc thề ư?, không dám mua! Cháu cần
tiền lắm! Bao nhiêu? Nó cắn môi: ông Hặc bảo ngoài huyện 200 nghìn một lạng!
Mắt cô đỏ hoe. Công ty phạt em thế nào,
em chịu và sẽ giữ mãi lọn tóc này, kỷ niệm vào nghề xây dựng, mà là xây dựng
vùng sâu.
5/2013
( 1):Tên con trai cả, để gọi thay tên bố.
(2): Đát: Âm Việt đọc tiếng Anh: Hạn sử dụng; (3)Chan:
Sàn đầu hồi nhà phía bếp; (4)Cửu vạn: Người bốc vác thuê; (5) Hảnh: Cạn ;(6) Chọc sàn: Động thái hò hẹn của trai
Thái; (7) Pay ỉn: Đi chơi (với trai gái); (8) Pỉnh tộp: Cá mổ lưng nhét gia vị, nướng than rất ngon; (9) Khát vọng: động tác
nâng chén rượu vòng qua đầu người được mời -thể hiện hiếu khách của phụ nử Thái
vùng này (10) Tằng cẩu: Nghi lễ búi tóc lấy chồng của gái Thái.
