TÓC NGƯỜI GOÁ CHỒNG

    Thứ nhất là mồ côi cha ... ( Ngạn ngữ)

          Nó đã tỉnh ngủ nhưng chưa mở mắt được. Đúng hơn là nhip rùng rình của sạp tre nơi giường ngủ của mẹ làm nó thức. Tiếng thở hổn hển, gấp gáp, xen tiếng ư ư kìm nén làm nó nghẹt thở, lo sợ và hồi hộp. Tiếng suỵt khẽ sau tiếng khùng khục bị bóp tắc ở cổ họng, nó chịu không đoán được. Không gian đen đặc, bí hiểm vang lên tiếng thở dài  như quả bóng xì hơi. Mãi một lúc sau tiếng uỵch của thân người như lăn từ cái đệm bông lau xuống sạp thì nó mở mắt, tỉnh hẳn. Tim đập thình thịch, mấy lần nuốt nước bọt mà vẫn khát bỏng cổ; nhưng nó vẫn nằm im, không dám cựa quậy.
                  Láng máng nhớ, chập tối qua, nó uống rượu. Không thích, không thèm, chẳng ai ép cả, bảo uống, thì uống, tay mình đổ vào miệng mình thôi, giờ thấy mệt, khát nước, đầu óc còn nằng nặng, chẳng trách ai, nhưng nó hơi buồn và thấy bực thân. Hôm qua phải cuốc bộ gần ba tiếng đồng hồ từ trên xã, nơi đang học lớp 8 về nhà lấy gạo, cái mệt đã nằm sẵn trong bụng nó rồi. Mọi khi, sướng vì bố thằng Hặc đèo xe máy luôn thể cho. Gạo ăn của cả bản, mấy chục nóc nhà đều nhờ ông đứng ra bán non ngô cho bọn buôn ngoài huyện, lấy ăn trước, đến mùa mới trả. Sướng! tuy bố nó hay cằn nhằn, lão Hặc⁽¹⁾ đứng giữa ăn dầy. Bọn buôn chỉ làm giá với ông, ông gật thì mọi người nghe, bị bóp lòi mắt!- Còn hơn ăn gì mà sống. Đố ai mua chịu được cái gì ở chợ huyện? Bực vì hôm qua, ông không chở cho nó nữa, còn nói bóng gió tò vò nuôi nhện,  cứ về khắc biết. Vừa đi, vừa bực. Đi bộ, đường cứ lê thê, dài thế.

                 Bữa cơm chiều qua lạnh ngắt, nó vẫn nhớ thế. Chỏng chơ nồi cơm tẻ, nấu từ sáng, ăn trưa còn lại. Ba mẹ con ngồi quây bếp lửa, vùi than con cá khô, nhỉnh hơn ngón tay cái, thơm lựng mũi, nhường nhau chả ai chịu nhón. Giá như, không bị con mèo già nhà Hặc nhẩy lên ăn vụng cả gói treo trốc bếp, thì mỗi người phải hai con cá mới xong bữa. Mẹ nhẫn nại nhai, hệt bò ăn rơm, thi thoảng hớp ngụm nước lã, chứ bát cơm chẳng vợi đi mấy. Chợt thấy búi tóc to vổng cao trên đầu mẹ đã thả buông, tràn qua lưng, loà xoà xuống sàn, nhớ chuyện lúc chiều, nó liền hỏi mẹ vì sao ông Hặc giận. Mẹ nó vẫn cúi gầm mặt, lớn lên thì biết. Người lớn lại nói thế. Chán thật.

          Câu chuyện và bữa cơm chiều ể oải bị ngắt quãng bởi tiếng xe máy èn èn leo dốc, lao thẳng vào trong gầm sàn. Phải chống chân xe hai lần trên nền đất bột lùng lên vì chó bới, người đó phăm phăm bước lên, từng nấc thang ọp ẹp xiêu xiêu như chực ngã. Chú Khụt! Chú làm thống kê kiêm phó chủ tịch hội nông dân xã xuống chơi, mang cả chai Lavi to rượu ngô với phong bích quy. Nó nhớ rồi, đúng  lúc cả nhà cười ré lên vì chú Khụt vớ phải miếng bánh hết đát,⁽²⁾ đắng khé chạy ra đầu chan⁽³⁾ nhổ phì phì, mồm kêu khiếp, thì em gái ôm đầu nó, nói thật khẽ, ông Hặc giận mẹ vì chú Khụt. Ra vậy. Nhưng hôm nay chú không phải chơi suông, quan trọng là đến báo cho mẹ con nó một tin cực nóng. Xã sắp duyệt danh sách các hộ nghèo được Chính phủ cho tiền dựng nhà ở kiên cố, mà theo chú, thì nhà nó có nguy cơ trượt. Chú thong thả gỡ quai đeo chéo ngực, nâng cái cặp da đen ở phía mông sau vòng lên khỏi đầu, đặt trên đầu gối, mở khoá đánh soạch và e hèm một cái rồi mới giở giấy ra, như làm việc ở trụ sở làm mấy mẹ con thấy chú quan trọng mà thân thiết.

          Nhà nó nghèo, cả xã biết. Mấy năm trước bố từ trại Yên Hạ về, người gầy nhẳng, thi thoảng xổ ra cơn ho thóp bụng, phải cúi gập người, trông thật tội. Có lần khạc tẹo đờm, bố ngậm miệng, lập cập tìm tờ giấy nhè vào, lấy ngón tay di di, mặt tái nhợt đi vì lại thấy vương cục máu đỏ tươi như hạt gạo bóp gấc. Không phải phổi bố bệnh bẩm sinh, tại bố bị quăng quật như vò trong xe công nông lăn lộn mấy vòng xuống vực, tưởng chết. Nhà nó nghèo lụi đi từ độ ấy. Bố làm cửu vạn⁽⁴⁾ theo xe bốc ngô. Bọn cai ngô quý, bảo: thằng này được; cày ngang trâu, lên xuống xe y sóc, ăn ngủ hệt trư, cuối vụ cho ra huyện giải ngố, xem có được như con mùi, thì phong làm thủ lĩnh. Bố ngẩn mặt, chỉ thích học lái xe. Ừ! từ từ, học theo kiểu cầm tay, chỉ việc. Năm sau, lái sõi, bố cứ theo đường dắt trâu, lái công nông luồn lách bản sâu, mua tận gốc. Chủ sướng, cười phe phé. Chẳng may chuyến ấy gặp hạn; chủ chết, xe tan, bố bị tù ba năm, sau khi hai dẻ sườn bị gẫy được bó thuốc nam liền rồi nhưng vẫn còn gồ lên như hai nửa quả ổi, khô đét. Bố nó mất đến nay đã bốn tháng, lúc nhà không còn tiền để ra viện Lao ngoài Hát Lót nằm điều trị tràn dịch màng phổi theo giấy hẹn.

          -Đảng uỷ có nghị quyết rồi, rõ như ban ngày; nhà nào hưởng chế độ hộ nghèo ba, bốn năm, phải thoát ra chứ; ai cũng cố bám lấy, khư khư giữ thì thành tích xoá nghèo ở đâu? Ủy ban cùng các đoàn thể, nói chung là hệ thống chính trị sẽ rà soát cực kỳ kỹ. Chú hạ giọng, ghé sát vào tai mẹ, tay trưởng bản này không đưa nhà em vào danh sách đâu; làm mẹ giận sôi lên, chửi mẹ nó chứ, đồ giở mặt!

          -Ấy ấy! Chú lại suỵt, quờ vào lòng mẹ, tìm lôi tay mẹ ra, ấn chén rượu vào. Nó cũng có lý của nó đấy. Ngần ấy đất nương, mỗi năm thu gần tấn ngô với tạ nếp tan. Ổn. chồng mất rồi, còn ba khẩu thôi đúng không? vậy tính ra mỗi khẩu cũng tạm đạt trên 400 nghìn đồng một tháng rồi còn gì? Uống đi cháu! Rót cho nó lưng cái cốc sữa chua, chú lại bảo: Hảnh⁽⁵⁾ đi, thanh niên, biết chọc sàn⁽⁶⁾  rồi chứ hả? Thì nó uống, sợ gì, tuy nó chưa hề pay ỉn⁽⁷⁾ 

          Mẹ nó ngửa cổ uống cạn, gỡ cái tay chú Khụt cứ nhăm nhe rót nữa để cúi xuống thổi bếp. Ngọn lửa cháy bùng, sáng lung linh trên những khuôn mặt hồng lên vì rượu. Em gái nó ngồi chầu rìa ôm gối mẹ, ngáp ngắn ngáp dài, chẩy cả nước mắt, nó điều mãi mới chịu đi ngủ song còn ngoái cổ gửi nó cái nhìn khó hiểu, nửa như van nài, nửa lại như dậy nó, y bà cụ non...Người ta bảo con gái khôn sớm cấm có sai, lại càng đúng với những đứa còi. Mẹ chửa em vào một đêm hun hút gió, do bố nó cải tạo tốt nên được suất ngủ thăm vợ tại trại giam. Đẻ em, bố vẫn nằm trại, mẹ ít sữa, nó còi đã đành; bố về, bữa ăn  cũng chẳng mấy khi có thịt, nên người em nó cứ sắt ròn. Nhưng bù lại, khôn như mọt già, lũ trẻ láu tháu cùng lứa, nghe nó răm rắp, vì nó làm lớp trưởng thay cô giáo nhắc nhở bọn trẻ cùng lớp phải rửa tay trước khi ăn, và sau khi ỉa. Ấm nước trên bếp sôi rào, đẩy cái nắp kêu lịch xịch, dàn xuống bếp xèo xèo, bụi mù lên, làm mẹ nó ho sặc, trong khi đang đều giọng kể tội trưởng bản. Chuyện này nó nghe mãi, chán rồi nên leo lên sạp ngủ, người còn bồng bềnh, bồng bềnh…

          Hồi nó mới đẻ, thì nhà nó với nhà Hặc cùng nghèo xơ xác như nhau;  nhưng ông Hặc làm an ninh bản, nên được huyện tin cậy xuống giao nuôi một con bò lông vàng nâu mịn màng. Năm sau, con bò sinh ra một chú bê con cũng có bộ lông nâu óng, phổng phao lắm. Bố mẹ nó mừng quýnh, ngày nào cũng cắt bao cỏ non mang sang gầm sàn nhà Hặc cho mẹ con con bê. Vì theo chính sách, chỉ vài tháng nữa thôi, nhà Hặc sẽ chuyển con bò mẹ cho nhà nó nuôi, hễ sinh bê con lại luân chuyển cho nhà khác... Ai ngờ! Khi đầu con bê mới nhú gồ lên hai mống sừng non y như đít con ốc nhồi và con bò mẹ đã phát quầng, động đực thì một chiều rét mướt, ông Hặc gọi cả bản kéo nhau xuống thung Khe để lôi con bò nhà ông mới sa xuống hố về xả thịt! Lần nào kể chuyện đó, mẹ nó cũng khóc rấm rứt, thương con bò chết oan. Có phải nó bị ngã xuống hố đâu? Khi đôi bò quần nhau, mẹ nó sợ, dạt xuống nấp dưới bờ ao xem, lòng mừng khấp khởi, con bò kia sắp của nhà mình rồi, lại nhất định sẽ sinh bê… thì anh em nhà lão Hặc tròng dây rừng vào chân lôi bò ngã xuống. Lúc ấy nó có biết gì đâu, cứ đứng ngây ra, chứ như lúc còn cho bê bú thì có mà nó xoay hông đá cho lão Hặc vỡ dái; Con bò đực bị đứt tình, thất kinh vùng chạy, được một quãng thì dừng, quay lại nhìn bạn tình rống lên đau đớn. -Đấy! búa bổ củi ông Hặc phang mấy phát vào đầu nó mới nghẹo. Lúc cầm cái chậu hứng tiết, nó còn nghển nhìn tôi, chẩy nước mắt! Vừa tủi phận mình không được chăm con bò, không được có những con bê con xinh xắn như nhà ông Hặc…Hôm nay mẹ còn sụt sịt, mếu máo lâu hơn, vì bố nó đâu còn sống để quát mẹ nó là đồ đàn bà thừa nước mắt, lại được chú Khụt như thổi gió vào con bùi nhùi ủ lửa, mẹ tồng tộc kể mọi cái xấu của ông trưởng bản. Anh em nhà họ tham lắm, xí hết phần, sẽ không bầu cho nhà nó được nghèo nữa. Nó nghe lơ mơ, câu được, câu chăng… mình coi như xong, rau rừng, sắn nương, nước suối chưa hết….chả mơ nhà Chính phủ cho, ừ thì cái lều coi ao hơn chục năm nay ở, ọp lắm. Mong nhất là vẫn được như cũ để con học. Khỏi phí, đứa nào cũng khá nhất trường… Loáng thoáng gạo cứu đói, quà Chính phủ, con học Sơn La, Hà Nội lại về làm việc xã… ngọt như mía nướng của chú Khụt xen những tiéng xuýt xoa như nấc lên tự đáy lòng của mẹ …Mẹ cởi lòng, mê mải đón vầng hào quang chính sách mà chú Khụt đang chiếu rọi, cả nó nữa, cũng thấy lâng lâng…khẽ mỉm cười rồi chìm dần vào giấc ngủ ngọt ngào. Hình như, nó thấy mẹ dọn đệm ra gian trống phía quản, không có màn, bọn muỗi tinh khôn chỉ nhè cắn người thơm thịt hay sao, chú Khụt cứ vỗ đèn đẹt…

          Tiếng sột soạt mẹ nó ngồi vấn lại tóc, tiếng sụt sùi nghèn nghẹn từ trong khuông màn đen nhầu nhĩ, đêm thanh vắng, nghe sắc lạnh nhói vào tim nó.

          Cái sàn nhà bằng tre lại rung lên, kêu kèn kẹt bởi đôi chân nặng chịch của chú Khụt rờ rẫm đi về phía cửa. Nó vội nhắm nghiền mắt, tuy lúc đó đang trừng trừng nhìn lên mái gianh, rất bực vì con thạch sùng ỵ một cục rơi đúng mặt. Ánh đèn pin sáng xanh dưới gậm sàn, làm con chó hộc lên một tiếng chạy chỗ, không sủa, vì nó đã quen, nhưng chó hàng xóm thì thi nhau kêu loạn xạ khi cái xe máy của chú khèng khẹc mấy cái mới nổ giòn, trước khi bật đèn sáng quắc khoan thai trôi ngoằn nghèo về cuối bản. Nó đưa ngón tay di di vết phân thạch sùng còn dính trên mặt, thấy lờm lợm, bỗng nấc lên tức tưởi.        

         

          Phừng! phừng! phừng!

          Tiếng trống treo ở đầu nhà văn hoá bản vang lên một hồi dài dõng dạc. Đánh lấy lệ vậy thôi, chứ mọi người đã tập trung đông đủ rồi, vui như hội, vì hôm nay là ngày tuyên dương hộ thoát nghèo đã được cấp trên công nhận, đồng thời cấp sổ mới cho các hộ tiếp tục nghèo. Trên bàn chủ toạ, ngoài bí thư chi bộ, trưởng bản còn có đại diện xã, là ông chủ tịch mặt trận, nét mặt đăm chiêu, lộ vẻ quan trọng, thi thoảng liếc cái hòm các tông dán giấy đỏ kín mít, đặt ngay ngắn nghiêm trang trên bục, dưới bức tượng Bác Hồ.

          Sau một hồi lâu đọc nhiều quyết định, cuối cùng công bố kết quả được một mình nhà nó thoát nghèo, lấy thành tích cho cả bản, đạt tỷ lệ 4,7%. Mẹ nó tru lên u ơ không thành tiếng, ôm mặt chạy ra ngoài, giẫy đạp, cào cấu loạn xạ trước khi ngất xỉu, phải mấy người cậy răng, đổ nước đái trẻ con vào miệng mới dần tỉnh, dìu về nhà. Nhưng giọng khàn cứ ồi ồi rền rĩ anh ơi muốn chết, còn vất tung tờ giấy khen với một chục quyển vở ô ly gói vuông vức làm phần thưởng ai nhận hộ cho đặt ở đầu giường.

           Lúc đi, lúc chạy gằn, chập choạng nó về tới đầu bản. Nhà văn hoá lập loè đèn com pắc chạy điện nước, lúc mờ lúc tỏ như ma chơi, nhưng tấp nập  những mâm người ngồi vòng tròn, lố nhố người khom lưng bê chén đi chúc, hỉ hả tiếng cười nói. Nó không muốn nhìn, không muốn nghe, nhưng lối phải đi qua, không tránh được. Rõ là tiếng ông bí thư, gọi vui là chúa bản nói gì gì lúc cả đám lặng một tý rồi rồ lên phấn khích. Hảo hán nớ! Khoẻ nhá! Cạn nhá! Nó chạy. Quáng đèn, xô vào lưng bà Hặc lúc gần chân thang nhà nó. Chính bà ấy bắt chồng điện cho con trai, để thằng Hặc hốt hoảng báo tin cho nó. Tự nhiên lúc ấy nó thấy mình đã lớn, bình tĩnh bảo, thôi tao về, rồi quay gót bước đi dưới chiều nắng quái, dẫm lên cái bóng chính nó thập thững đổ dài dưới dốc. Em gái, mặt mày lem nhem đang quấy cháo, thấy nó về, đứng vội lên, oà khóc làm nó ngồi xuống ôm em thấy rưng rưng. Nhưng nó cắn chặt môi đi về phía mẹ, trong khi được bà Hặc đỡ lưng vừa ngồi dậy, mẹ vươn cả hai tay đón nó. Nó thấy giọt nước mắt mẹ không lăn xuống được mà đọng cạnh một bên cánh mũi phập phồng.

          - Con biết phải làm gì!

          - Làm sao mà biết được? Bà Hặc vừa tươi cười vừa long trọng gỡ gói phần của bản liên hoan chia cho nhà nó, đủ cả rượu, thịt lợn, ếp xôi bốn mầu. Vừa khoe: Pỉnh tộp⁽⁸⁾, tôi làm đấy! Ai cũng làm pỉnh tộp được, nhưng ngon phải để tay gái Phiêng Ngùa. Nếu nay mẹ nó không ngất thì làm gì đã đến tay bà Hặc làm. Hôm nay liên hoan to chào mừng thành công thoát nghèo gì gì và   vẫn giữ vững bản nghèo. Đấu đá trên xã, trên huyện ác liệt lắm mới giành được. Thôi nhá, ăn uống tự nhiên đi, tôi phải ra với phụ nữ khát vọng⁽⁹⁾ tiếp đại biểu, ông Hặc bảo cô khoẻ thì cũng nên ra giao lưu. Ghé vào tai mẹ thì thầm. Nó thấy mẹ buồn bã lắc đầu.

          Chiều hôm sau, đi nương về, bà Hặc mang một gói mỳ chính nhỏ sang cho mẹ nó. Đấy là phần an ủi cho khoản tiền vay ngân hàng chính sách mà bố mẹ nó nhờ trưởng bản giữ hộ đã mấy năm! ( năm nào cũng cho một gói mỳ) cùng với lời nói khéo, từ giờ trở đi, muốn mua bán gì nhà nó phải trả tiền tươi, hoặc nợ ngô non giá bèo hơn nhà khác. Mưa xuân lắc rắc mấy ngày, nay đã hinh hỉnh nắng, người ta kéo nhau lên nương trỉa ngô, cười nói râm ran. Mẹ nó nẫu ruột, đứng ngồi không yên, bèn sang nhà bà Hặc, bạn thân thủa thiếu thời.

          Bố nó với bố Hặc, xưa chưa vợ là đôi bạn thân lắm, đâu cũng có nhau. Cái lần xuôi theo nước cá vật đẻ quăng chài, đi mãi… đã như chết lặng trước hai cô thiếu nữ đùa vui vung vẩy mái tóc dài đen nhánh xõa ra quay tít, bị gió xoắn ngọn vào nhau, đang cười như nắc nẻ. Dòng nước tinh nghịch lôi ghìm váy xuống, lồ lộ thân hình chắc lẳn, trắng muốt như con cá măng trên làn nước trong xanh. Phía trên thác, nước lặng lờ. Hai thằng vin theo cây cối la đà, mê mẩn đi như bị hút về phía dưới, lớ ngớ sẩy chân cùng bị nước lôi sập xuống ghềnh bọt sôi ùng ục. Một lúc lâu sau, họ như hai cột nhà gỗ nghiến ngâm đen nhẫy trồi lên dựng đứng dũng mãnh gần sát hai cô gái ở trần há to mồm kinh ngạc. Sau đận ấy, bố nó cùng bố Hặc tay bo mấy phen với đám trai bản Phiêng Ngùa, lỳ nên đã thắng, cưới ngay, chỉ ba ngày ở rể theo phong tục.

          Nghe tiếng bà Hặc gọi, nó lững thững sang, bụng nghĩ, chắc mẹ lại nhờ  vợ chồng bà ấy động viên nó đừng bỏ học, để thằng Hặc có chỗ hỏi bài. Thực ra  nó thấy mình thường thôi, thi học sinh giỏi huyện, chẳng được giải rút gì. Nhưng không phải! Có tiếng giằng co. Nó chạy vào. Nhìn, bỗng hiểu, chạy quay ra. Trời ơi! Mẹ!

          Nó bỗng mệt lả người, chân không buồn bước nữa. Ngồi phệt xuống bờ ao, có nhiều cây xương cá, trơ thân cành xương xẩu, nó ôm đầu, choáng váng. Cái kéo thợ may to nhà bà Hặc đã cắt mái tóc dầy hơn bờm ngựa của mẹ rồi! Nó bỗng nhớ cô kỹ sư chỉ huy thi công cái nhà 2 tầng lừng lững ở trường nó, có mái tóc ngắn ngủn, mà tình cờ nó nhìn thấy gió hất xoã, lộ ra mảng hói ở thóp, cô thường chải lật tóc sang che đi. Cô học theo dân bản gội đầu bằng nước lá mần trầu đun kỹ, bảo vùng này chả thấy ai tóc xấu như cô. Cô hiền hậu, tài giỏi, nói gì các bác thợ cũng làm theo ngay, chỉ có mỗi ước mơ tóc đen dầy mà chẳng được. Thi thoảng chặt bán cho cô gánh củi, thể nào nó cũng nhổ mấy búi cỏ mần trầu bánh tẻ xanh mướt biếu cô. Còn mẹ, có mái tóc dài óng đẹp thế sao lại cắt đi? Có phải tóc dài thì số khổ như mẹ thường than thở?  

          Lưng bỗng nhói như bị con gì cắn, nó quay phắt lại. Không phải, chỉ là nhánh cây xương cá đâm vào. Nó bực bội đứng lên, định tìm cái gì phang chết  hết đi cho hả giận. Chả có cái gì. Tay bo chẳng được, khẳng khiu mà cứng lắm. Ồ! mà lạ! Mưa có mấy ngày mà đã lấm tấm chồi, giờ nhìn kỹ mới thấy. Suốt nửa mùa thu, suốt cả mùa đông, tưởng nó chết rồi. Mà kỳ lạ nữa, chẳng ai trồng, chẳng ai để ý nó bao nhiêu tuổi. Vạ vật vậy, chăm bón gì đâu, chỉ để làm hàng rào, khô khốc thế, sao mùa xuân lại xanh tươi ngằn ngặt? Đúng là cây chết dở, sống dai!

           Loang loáng ánh mắt cầu cứu, van nài của em gái sắt ròn. Búi tóc to cao vổng xoã ra thành một vệt đen như mực Tầu, nằm sõng soài trên nền gạch men trắng phau nhà Hặc!  Văng vẳng lời hứa ngọt, gieo vào lòng mẹ nó hy vọng bao la về hộ nghèo được hưởng, cùng tiếng cười khùng khục hả hê trong đêm…rồi tiếng sụt sùi xót xa, tiếng thở dài chịu đựng... Hình ảnh đám người tưng bừng mãn nguyện, hò hát phát rồ được cái hộ nghèo, bản nghèo… tan dần đi hết. Vân vi đọng lại là vết phân thạch sùng tởm lợm xoáy vào tâm thức nó đang rạng dần. Không! Xin để được nghèo như há miệng nằm chờ sung rụng. Nhục.

           Vĩ thanh: Một ngày nắng đầu hè khó chịu, tôi đi lại lơ vơ trong công trường xây dựng trường học 2 tầng đang hoàn thiện cầm chừng, lòng buồn rượi. Quý này lại móm, không ghi vốn được, biết làm sao, chẳng lẽ laị đắp chiếu và giãn thợ? Đôi chân đưa tôi đi vào các phòng nhỏ, các góc khuất. Kinh nghiệm dậy tôi, đó là những nơi thợ làm ẩu nhất. Bỗng tôi sững người. Ở dưới gậm cầu thang, lổn nhổn gạch vỡ, đá cuội, thò ra nửa dưới một người nhỏ thó, đen đúa đang nằm ngửa trát hộc tam diện, như không hề biết đến xung quanh. Lúc thò cái bay siêu vữa ở khay hồ đặt cạnh người, chắc là nhác thấy bóng sáng từ bộ quần áo trắng lốp tôi diện từ huyện vào luôn đây, hoặc mùi thuốc lá Sapa khen khét đánh thức khứu giác chăng nên cậu ta luống cuống ngồi dậy, đầu va vào bản thang bê tông đánh cộp, lại vội nằm xuống, đùn người trở ra. Cái quần đùi rộng thùng thình cồn lên, thò lò hòn đỏ nhõn. Lắp bắp. Cháu …cháu xin bác!

          Đầu giờ chiều, tôi gọi cô kỹ sư quản lý công trường lên quạt về chuyện sử dụng lao động dưới tuổi cho phép, giữa lúc công nhân ruột của công ty phải thay nhau nghỉ không lương, tìm đủ mánh mung người xin ốm, kẻ nạo hút thai, hưởng bảo hiểm thất nghiệp. Dân kỹ thuật, em không biết phong tục tằng cẩu⁽¹⁰⁾, cái búi tóc to, cao ngổng kiêu hãnh của người phụ nữ Thái có chồng, thiêng liêng mức nào? nhưng tiếc thương món tóc dài đen nhánh, bóng mượt, bỏ gọn gàng vào cái túi ny lông bèo nhèo dúm dó, thoang thoảng thơm mùi cỏ mần trầu, được thằng bé lôi từ trong cặp sách ra. Cô ơi! mua hộ cháu! Em tái mặt. Tóc thề ư?, không dám mua! Cháu cần tiền lắm! Bao nhiêu? Nó cắn môi: ông Hặc bảo ngoài huyện 200 nghìn một lạng!

          Mắt cô đỏ hoe. Công ty phạt em thế nào, em chịu và sẽ giữ mãi lọn tóc này, kỷ niệm vào nghề xây dựng, mà là xây dựng vùng sâu.

                                                                         5/2013

( 1):Tên con trai cả, để gọi thay tên bố.

(2): Đát: Âm Việt đọc tiếng Anh: Hạn sử dụng; (3)Chan: Sàn đầu hồi nhà phía bếp; (4)Cửu vạn: Người bốc vác thuê; (5)  Hảnh: Cạn ;(6) Chọc sàn: Động thái hò hẹn của trai Thái; (7) Pay ỉn: Đi chơi (với trai gái); ⁽⁸⁾  Pỉnh tộp: Cá mổ lưng nhét gia vị, nướng than rất ngon; (9) Khát vọng: động tác nâng chén rượu vòng qua đầu người được mời -thể hiện hiếu khách của phụ nử Thái vùng này (10) Tằng cẩu: Nghi lễ búi tóc lấy chồng của gái Thái.

.

MỘT CHUYỆN TÌNH

Lẽo đẽo theo cụ Vũ Quần Phương suốt cả tiếng đồng hồ, chiều ngày 8/3/2013 được nghe cụ rủ rỉ một số chuyện, nhưng tịnh không thấy giai thoại về nữ sĩ X.Q như trang Nhật Tuấn đã đăng (Bác N.T  có gửi mail tặng mình), nhưng cụ Phương bảo nên tìm đọc Trần Nhuận Minh, thú vị lắm. Vậy là mình vào, tìm mãi, giờ mới thấy, đăng hầu các bạn..

          Trần Nhuận Minh từng để tay lên ngực, nơi có trái tim rất thực và thề rằng, trên đời này, ông chưa hề biết đến người đàn bà nào khác ngoài vợ(!) Chắc sẽ phá lên cười, nhưng với vẻ mặt thành thực đến tội nghiệp của Trần Nhuận Minh, tôi tin !( Blog Mùa thu Hà Nội).

                                                    

( Nhà thơ Trần Nhuận Minh )

Nhưng khổ thế, người đàn ông một đời duy nhất chỉ biết có vợ mình, chỉ yêu mỗi vợ, thực hiện chức năng đàn ông, vai trò bổn phận một cách tuyệt đối chung thuỷ, chưa chắc đã viết được những câu thơ hay, ám ảnh người đọc như từng viết cho người yêu của mình, dù mối tình chỉ là mây gió bảng lảng khói sương…cho dù sự ám ảnh ấy chưa chắc đã là tình yêu, mà đó có thể chỉ là một hoài niệm mất mát trong quá khứ.

Nếu biết rằng sẽ chẳng gặp lại nhau

Anh đã chẳng buộc em bao tội lỗi

Em đứng lặng. Mặt úp vào bóng tối

Khổ thân em có nói được gì đâu

Nếu biết rằng sẽ chẳng gặp lại nhau

Anh đã chẳng hẹn em đêm ấy nữa

Để quá khứ chỉ còn là thương nhớ

Và tương lai ít ra cũng ngọt ngào

Nếu biết rằng sẽ chẳng gặp lại nhau

Anh đã chẳng trách em yêu người khác

Điều đơn giản bây giờ anh mới biết

Thì em xa, em đã quá xa rồi“…

Bài thơ tình này, và rất nhiều bài thơ tình nữa trong những tuyển thơ của Trần Nhuận Minh, ông đều viết cho một người con gái trong mối tình đầu. Người con gái ấy làm kế toán ở một lâm trường, vì thế trong thơ tình của anh, rừng thường hiện lên với nhiều cảnh sắc huyền diệu.

Thời ấy, ông còn là một thầy giáo. Mỗi lần được nghỉ dạy, thầy giáo Trần Nhuận Minh lại hối hả đạp xe lên rừng thăm người yêu. Yêu nhau đã lâu nhưng có bao giờ thầy giáo Trần Nhuận Minh dám cầm bàn tay người yêu mình, dám đâu vuốt mái tóc mượt mà của nàng, hay nói lấy một từ yêu thương, nói gì đến nụ hôn. Bao nhiêu lần gặp nhau, đi chơi với nhau trong cánh rừng chỉ có hai người, thầy Minh vẫn giữ một khoảng cách đủ cho sự thiêng liêng thánh thiện của tình cảm.

Sự rụt rè “ngu ngốc” ấy đã làm cho ông đánh mất người yêu mình, và để lại phía sau cuộc đời ông những bài thơ tình buồn xa xót.

Đêm ấy rừng thu, nhiều trăng quá, nhiều trăng quá

Vàng rót tràn trời

Anh muốn nắm tay em mà không dám nắm tay em

Mỗi chiếc lá là một con mắt nhìn

Đứng ở chỗ nào cũng thấy trống trải…

Đêm ấy rừng thu, nhiều gió quá, nhiều gió quá

Cây lá rì rào

Cây lá nói với nhau là chúng yêu nhau

Anh cũng muốn nói với em điều ấy nhưng anh im lặng“…

Và thế rồi, lần gặp lại sau, người yêu ông đã thuộc về một người đàn ông khác. Khi anh đạp xe đến thăm chị, có một người đàn ông lạ có mặt trong căn phòng của chị. Tối ấy, gặp nhau, chị đã nói: “Anh thì ở xa quá, những lúc em đau ốm, anh ấy đã ở bên cạnh em, chăm sóc em, vì thế mà em đã yêu anh ấy và anh biết đấy, điều gì xảy ra thì cũng đã xảy ra rồi”.

Sau đó, bài thơ “Thơ tình ngày không em” ra đời.  Anh hỏi: “Bây giờ em có còn yêu anh nữa không”. “Em vẫn còn yêu anh”. Vậy thì em hãy theo anh, anh đưa em về ra mắt thầy mẹ anh rồi chúng mình cưới nhau”. ” Không được, anh ạ. Em đã thuộc về anh ấy rồi”. “Không sao, nếu em còn yêu anh, thì điều ấy coi như là không có”. ” Cũng không thể được, anh ạ. Em không có đủ can đảm để nhìn vào mắt mẹ anh mà nói…”. Nhà thơ Trần Nhuận Minh nói rằng, sự trung thực thẳng thắn của nàng làm cho nỗi nhớ của anh thêm nặng lòng hơn.

Hôm ấy, người tiễn Trần Nhuận Minh ra về lại chính là người đàn ông vừa thế chỗ anh trong trái tim người con gái anh yêu. Trần Nhuận Minh cho rằng, anh rất mừng cho nàng đã có được một người chồng tử tế và chu đáo mà anh hiếm gặp. Gần 30 năm sau, đúng vào sinh nhật lần thứ 50 của nhà thơ Trần Nhuận Minh, người đàn ông năm xưa giờ đã là chồng của cô gái ấy, đã đưa vợ từ Sài Gòn về Quảng Ninh nghỉ mát và tìm đến nhà Trần Nhuận Minh.

Khi đến nhà, chỉ có mình vợ ông ở nhà, người đàn ông ấy đã nói với vợ ông rằng: “Chị ạ. Nhà tôi đây và chồng chị, ngày xưa hai người yêu nhau. Nhưng họ không lấy được nhau, cũng là số trời. Nay nhà tôi đã già, chỉ muốn được một lần tận mắt trông thấy anh chị“. Khi ông về, vợ ông thuật lại cho ông nghe và trong chiều đó, Trần Nhuận Minh đã viết bài thơ “Tím biếc”:

Sắc chiều bay trên thành phố úa vàng

Mây chợt thức giữa cơn mơ ngơ ngác

Khói biển lan xanh mờ con sóng bạc

Một nửa mùa thu nghiêng bóng xuống khoang thuyền

Cây cỏ vô tình nhuốm nỗi dở dang em

Gió thổi suốt đêm trăng mười bảy tuổi

Em ở đâu đây? Trời dịu dàng bối rối

Thả vào hồn ta giọt sương cũ đầm đìa…

Bầu không trong, tinh khiết đến nhường kia

Mái phố sẫm nỗi buồn mùa đông rớt

Chân ta vấp bóng chiều ẩm ướt

Em nhớ ta chăng? Gió động sắc bàng già

Năm tháng qua đi. Vui buồn cũng qua đi

Ta cúi nhặt dấu chân thời mây nước

Bồng bềnh hỡi! Làm sao mà tới được

Một màu QUÊN lãng đãng cuối trời XƯA…“.

Sau khi bài thơ này in ở báo Văn nghệ, nhà thơ Trần Nhuận Minh nhận được điện thoại của chồng người yêu cũ nói rằng: “Anh Minh ơi, tôi đã đọc và mua tờ báo văn nghệ có bài thơ anh viết tặng nhà tôi rồi. Nhà tôi đọc và xúc động lắm. Tôi biết, đây là bài thơ anh viết dành tặng cho vợ tôi”.

Trần Nhuận Minh rất bối rối, ông bèn nói: “Cảm ơn anh chị. Nhưng bài thơ ấy, tôi không viết về chị ấy đâu”. Nghe xong câu này, chồng người yêu cũ của anh, hạ giọng xuống. nói rất khẽ: “Anh Minh này, anh nói khẽ thôi, kẻo nhỡ nhà tôi nghe được nhà tôi sẽ buồn lắm đấy”.

Ngừng một lúc, ông lại nghe: ” Anh Minh ơi, đây là số điện thoại của nhà tôi. Anh ghi đi…Thi thoảng, anh nên nói chuyện với nhà tôi, để nhà tôi đỡ buồn. Tôi đi làm cả ngày, chỉ ở nhà vào ngày chủ nhật…” Chính vì thế, mà cho đến nay, ông chưa một lần gọi vào số máy ấy…

Nhà thơ Trần Nhuận Minh tâm sự rằng, ông chưa từng thấy trong đời, một cặp vợ chồng nào yêu nhau, sống với nhau hạnh phúc, và trân trọng kỷ niệm của nhau đến như vậy.  Mỗi lần ra tập, Trần Nhuận Minh vẫn gửi sách vào tặng cho cả hai vợ chồng. Trong một bài thơ của ông có đoạn: “Ta giáng sinh vào tình yêu của Em/ Vì thế, suốt đời Em khao khát/ Những gió trăng muôn thuở chẳng bến bờ/ Và vĩnh viễn, nợ nần khói sương“.

Sau đó, người yêu cũ của ông đã ra một tập thơ lấy nhan đề: “Nợ nần khói sương”, trong có có câu mà ông lấy làm đề từ cho bài thơ “Tím Biếc”: “Trái vàng cho em chẳng chín/ Thì thôi xanh đến bạc đầu“. Tập thơ này, người chồng đã đứng ra in cho vợ mình. Hôm ra sách, hai vợ chồng bay từ TP HCM ra và đến nhà tặng cho hai vợ chồng ông. Mối tình ấy đã nhuốm màu bàng bạc, bảng lảng trong những trang thơ của Trần Nhuận Minh như một sự dang dở của cái đẹp, sự khao khát vươn tới sự hoàn thiện của tâm hồn con người.

Trong một bài thơ tình mà ông nói, có lẽ là bài thơ tình cuối cùng, ông đã viết:

“Ta đã xa nhau suốt cả cuộc đời rồi

Vào phút ấy thì em nên gần nhé

Đứng ở vòng ngoài nói cười khe khẽ

Như một người dưng…Anh vẫn nhận ra em

Ta đã không nhau, tất cả mọi ngày đêm

Vào phút ấy thì em nên có nhé

Dù bận thế nào, em cũng nên lặng lẽ

Đi theo anh..chỉ một đoạn đường thôi

Ta đã quên nhau, trong tất cả mọi buồn vui

Vào phút ấy thì em nên nhớ nhé

Hình như đài đưa tin, Hình như ai nói thế

Hình như là… chả ai nói gì đâu…“

Phút ấy là phút gì, tôi chắc là bạn đọc đều hiểu cả…

Lê Thị Thanh Bình (Theo CAND)

SỰ NGỘ NHẬN ĐÁNG YÊU

MỪNG THỌ THI NHÂN

             Hôm qua, trung tâm VHTT tỉnh cùng câu lạc bộ Hương Đào tổ chức " Cao Thành với phong trào thơ Sơn La", là món quà ý nghĩa, mừng anh Cao Thành, chủ nhiệm CLB thơ Hương Đào suốt 16 năm qua, tròn 80 tuổi.
              Rất đông những người làm công tác quản lý VHNT của tỉnh, của các bạn và thi hữu đến dự.
              Mình nhớ là anh Thành có  ghi tặng mình một bài
                   

1

TẤM HÌNH NGÀY 8/3

Nhóm dân phố chúng tôi đa phần là lao động tự do, một số ít là công nhân nghỉ một cục về chạy chợ, nhưng phong trào phụ nữ sôi nổi lắm, các nhóm trong xóm phục sái cổ; chí ít, mỗi năm đôi lần kỷ niệm giới đều góp gom để hò hét tưng bừng cho bõ 363 ngày lam lũ.

          Năm nay cũng không ngoại lệ.

          Được cái, các ông chồng ở nhóm tôi lành mạnh lắm. (Cả mạnh lẫn lành). Mạnh thì rõ rồi, trọm trẹm bốn chục nghỉ mất sức, ai nấy bắp thịt cuồn cuộn, chiều dăm bẩy séc cầu lông là chuyện nhỏ, thuế má đủ đầy, nên mỗi tháng hơn triệu bạc lương, các anh được chị em cung phụng như những ông hoàng. Lành là kết quả tất yếu của phong trào bình đẳng giới. Cơm no bò cưỡi, hoạ có điên mới gây sự. Thế nên nhà nhà đều treo bảng công nhận gia đình văn hoá do phường tặng.

          Tôi mới mua nhà, về nhập xóm được mấy năm, lấy đó làm mừng.

          Của đáng tội, tôi không tháo vát được như họ, nên cứ lăn tăn, các chị phải động viên mãi mới vào, vậy rồi sinh ham, chỉ mong vài tháng nào lại có ngày Phụ nữ hay biết bao? Để rộng cẳng, chiều ấy tôi mang đứa con út lên gửi thím, lối nào thím chả phải trông hai đứa song sinh của mình, rồi te tái lên khu văn công thuê trang phục cho cả nhóm, chẳng phải biểu diễn chi đâu, chụp hình cho vui ấy mà.

          Dăm bẩy chị em, tuổi sồn sồn hăng máu lắm, thôi thì tạo dáng đủ kiểu, đèn chớp nhoang nhoáng, mặt hoa da phấn, phó nháy luôn mồm khen. Chết nỗi, đúng lúc tạo kiểu chéo tay, nhón chân y như vũ công Ba lê, thì điện thoại giắt trong quần rung, làm mình cười sặc như điên. Điện thoại cô em dâu báo đứa nhỏ bị nôn. Thoáng lo lắng, rồi tặc lưỡi. Ôi giời! con mình vẫn thế, viêm họng hạt,  nuốt nước dãi vào, nôn trớ ra, có gì lạ! Thế nhé, thế nhé, rồi cười toét. Rồi lão chủ quán cao hứng lao sát vào vịn vai. Phó nháy lại làm cái roác. Cực đẹp ! Nữa đi, nữa đi! Trong ngày hội vui vẻ, đông người, sợ gì. Roác!  Hết ý !

          Vui nữa là lúc cụng ly. Phụ nữ Kinh có truyền thống đáng ghét là chẳng thật lòng. Dù mình có uống được bao nhiêu, nhưng ở nhà, trước mặt chồng con, cứ phải giả vờ không uống được. Giờ là lúc chim được xổ lồng, tẹt ga đi! Rượu vào, cái gì ra được thì ra tuốt. Hôm nay là ngày phụ nữ vùng lên, chúng mày ạ- Gớm ông hói nhà tao sợ độ cao, tao đã chẳng vùng lên phi ngựa  từ lâu rồi, ai nấy cười chẩy nước mắt. Lúc đó, hình như chồng mình đi ngang qua, liếc vào, thấy vui, không gọi, giời đánh còn tránh miếng ăn. Cám ơn chồng nhá! Mãi sau sang phần hát hò nghiêng ngả, mình đành giã bạn, vì có thằng nhỏ  chạy vào nói khẽ vào tai: Con cô bị làm sao ấy!

          Suốt buổi tối ấy, con bé nóng như hòn than, nôn vài lần, thành một bãi to bằng cái áo buồm, chồng mình nhẫn nại xé cuộn giấy vệ sinh gon lại, lưng một chậu, đổ vào toa let, tắc, mình chửi ngu, chồng  im, ngượng.

          Mặt trời thốc những tia nắng quý hoá, rất giầu VitaminD vào mặt, tôi bừng tỉnh và nhớ lại tất cả, cũng là lúc lão phó nháy nhe nhởn đứng dưới đường gọi vống lên mời người đẹp ra nhận ảnh. Toàn phôtôsốp, hoa hậu quý bà còn phải chạy!  Hắn còn tưởng bở,  nghiêng sát đầu bình loạn, khi tôi lơ đãng lật vài tấm, xem chiếu lệ. Bao nhiêu? Hữu nghị, giúp ấy mà, vài trăm bạc, bõ bèn gì?

          Trời ơi! Nếu lão phó nháy biết rằng, hiện nay kể cả đồng mua  gói muối I- ốt gia đình tôi cũng còn đang phải vay nợ lãi đây, vay ngoài đấy; nhưng vẫn cố tạo dáng một lần nữa cho oai, để em lên mở két. Kỳ thực là tôi tìm cái ví, hôm qua con bé nôn dây vào, anh quệt qua quýt vào quần, rồi dúi xuống dưới gối để xem còn đồng nào không; chứ két kiếc gì, thông thống từ trước Tết, ai thèm khoá.

          Trước mắt tôi bây giờ là tấm giấy viết tay khất nợ của chồng, nét chữ hoạt với chữ ký rồng lộn không lẫn vào đâu được, phía dưới là bút phê của kẻ cho vay nợ lãi: "7 tiếng đồng hồ sau ngày 8/3" với cái dấu nhân thay cho chữ ký.

          Tôi hiểu ký hiệu này.

           Nhoi nhói đâu đó nơi ngực trái. Chồng  ơi?

           Này thì ảnh !

                                         11/3/2013

MỘT GIỜ HẦU CHUYỆN PHẠM VIẾT ĐÀO

Dịp Tết, du Xuân Nam Định, Thái Bình xong,  nán lại HN thăm con, mình có dịp hầu chuyện anh Phạm Viết Đào, người đã cho mình cái hẹn từ hồi trong năm.
Được trò chuyện cùng anh nhiều điều, đặc biệt, dịp này, anh " hói" nổ rất quyết liệt! Điều ấy không làm mình sướng bằng cùng anh trao đổi về tâm linh, về cái ngượng của anh,  khi phải viết lời xin lỗi trước hàng ngàn người yêu và đọc anh mỗi ngày, về cái  niềm tin thái quá vào " Trung tâm TL " xứ Nghệ dự báo về động trời, động đất...hồi năm ngoái
 Mình nhờ anh, bằng ảnh hưởng của trang " Văn chương, thế sự, tâm linh" hãy  đưa ra công luận cái câu chuyện ly kỳ  và  bi thảm mà mình đã Post lên mạng với tiêu đề " Có nỗi oan nào lớn hơn".
 Sau đấy, anh tặng mình cuốn thơ" Thơ hậu hiện đại ION MILOS"  anh dịch và in từ 2009.
Xin giới thiệu một bài:
                   THỜI GIAN VÀ TÌNH YÊU
                  Thời gian ơi, xin hãy đừng trôi
                   Đó là lời khẩn cầu
                  Của những kẻ đang yêu

                   Tại sao các vị lại không cầu ngược lại
                   Tình yêu hãy ở bên các người mãi mãi
                   Còn thời gian thì...
                    Cứ kệ nó trôi đi

Ngồi bên NGƯỜI NỔI TIẾNG

Nhà thơ Vũ Quần Phương, quá nổi tiếng, được các thế hệ bạn đọc yêu thơ qua hàng chục tập thơ, bình thơ, giải thưởng Nhà nước năm 2007; ông còn nổi tiếng là người biết tạo dựng và giữ gìn hạnh phúc: vợ đẹp, con khôn, gia đình êm ấm. Đặc biệt, người con trai cả, giáo sư Vũ Hà Văn, giải thưởng thế giới (tra cứu sau, hình như cũng xấp xỉ giải Feu mà giáo sư Ngô Bảo Châu được tặng) về toán.

Ngày 8/3 vừa rồi, mình hân hạnh được... ngồi bên ( hì hì!) để nghe ông đọc 3 bài thơ mới viết!
 Tuy nhiên, sau đó mình đọc lại thích nhất bài thơ Gửi sen trong tập Chân trời sau chân trời  mà ông  thân  quý tăng mình:
                                                                        Gửi sen
                                                           Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn
                                                                                (Ca dao)
                                                             Quên bùn vội thế hả sen
                                                       Vừa ngoi khỏi nước đã chen hóng trời
                                                            Hóng mây, hóng gió cao vời
                                                       Lả lơi gương nhuỵ chào mời gió trăng
 
                                                              Nữa mai tàn tạ trong đầm
                                                         Ai buông giọt lệ âm thầm khóc hoa
                                                               Đâu vàng, xanh, trắng cao xa
                                                        Nuôi mầm, giữ gốc lại là bùn đen

                                                            Quên bùn vội thế hả sen !
                                                                                                9-3-2011
         Sao lại viết sau  ngày QT phụ nữ chỉ 01 ngày ? Ông tủm tỉm cười độ lượng, kéo tay mình chen vào sân

 nông trường Cờ Đỏ, nơi đang diễn ra cuộc thi "Nữ công gia chánh" rất rôm rả để thưởng lãm các món ăn dân tộc được bày san sát, rất bắt mắt. Các văn nghệ sỹ Hà Nội cực thích thú, mồm hỏi, tay ghi, máy quay, ảnh chụp, lúc gần lúc ra... chị em ngượng phát sướng!